Hoe het Laurens Lyceum lesuitval omzet in waardevolle lessen
"Voor de invallende collega is het prettig om op deze manier een les op te vangen, en als vakdocent is het gewoon fijn om te weten dat leerlingen in ieder geval écht met jouw vak bezig zijn." — Claudine Bruin, Docent Duits
Samenvatting
Door een tekort aan docenten Duits had het Laurens Lyceum te maken met structurele lesuitval. Sommige klassen kregen sinds september zelfs helemaal geen Duits meer. De uren werden wel opgevangen, maar zonder vakdocent voor de klas veranderden deze lessen vaak in ophokuren. Leerlingen waren aanwezig, maar werkten niet altijd gericht aan het vak. Daarom startte het Laurens Lyceum een pilot met Lesson.box. Tijdens de pilot werden 15 lessen voor leerjaar 2 en 3 succesvol opgevangen. Leerlingen werkten zelfstandig, doelgericht en op hun eigen tempo aan Duits. Invallers konden de les eenvoudig begeleiden en vakdocenten hielden grip op de inhoud, voortgang en onderwijskwaliteit.
De uitdaging
Net als veel andere middelbare scholen merkt het Laurens Lyceum de gevolgen van het landelijke lerarentekort. Vooral bij Duits was de situatie nijpend.
Meerdere tweede klassen hadden sinds september geen reguliere lessen Duits meer gehad. Tegelijkertijd lag de werkdruk voor de zittende vakdocenten hoog. Naast lesgeven moesten zij lessen voorbereiden, toetsen maken, nakijken, overleggen en leerlingen begeleiden.
"Er is gewoon een docententekort, bij Duits al helemaal"
— Claudine Bruin, docent Duits
Wanneer een les uitviel, werd het uur vaak opgevangen door een onderwijsassistent of een docent van een ander vak. Daarmee was er toezicht, maar geen vakinhoudelijke sturing.
Voor leerlingen betekende dit dat kostbare lestijd verloren ging. Voor docenten betekende het dat zij niet goed konden zien of leerlingen daadwerkelijk aan Duits hadden gewerkt.
Het Laurens Lyceum wilde voorkomen dat leerlingen blijvende achterstanden zouden oplopen. Daarom besloot de school samen met de sectie Duits te onderzoeken of Lesson.box uitgevallen lessen kon omzetten in vakinhoudelijke, begeleide onderwijstijd.
“Bij uitval is het vaak meer bezighouden dan echt lesgeven.”
— Katerina de Lange, docent Duits
De implementatie
De implementatie moest laagdrempelig zijn. Het docententeam was al zwaar belast, dus Lesson.box mocht geen extra werkdruk veroorzaken.
Leerlingen konden eenvoudig inloggen via Single Sign-On op hun eigen laptop. Voor leerlingen zonder oortjes waren extra exemplaren beschikbaar, zodat de les direct kon starten.
De begeleiding van docenten werd bewust stap voor stap opgebouwd.
Eerst zette het team van Lesson.box de lessen klaar op basis van input van de docenten. Daarna maakten de docenten zelf lessen, met ondersteuning van Lesson.box. Uiteindelijk konden de docenten volledig zelfstandig lessen klaarzetten.
Zo bleef de regie bij de vaksectie, terwijl de praktische uitvoering steeds eenvoudiger werd.
Een les maken bleek in de praktijk snel te gaan. Docenten konden bestaand lesmateriaal uploaden, zoals PowerPoints, leesteksten en opgavenbladen. Lesson.box zette dit om in een interactieve les waarin leerlingen uitleg kregen, oefenden en vragen konden stellen.
“Een les in elkaar zetten was echt een fluitje van een cent.”
— Katerina de Lange, docent Duits
De pilot
De pilot liep 14 weken en richtte zich op Duits in leerjaar 2 en 3 havo/vwo.
In totaal deden 4 verschillende klassen mee en werden 15 uitgevallen lessen opgevangen met Lesson.box.
De pilot in cijfers
Looptijd | 14 weken |
Omvang | 4 verschillende klassen (havo en vwo, leerjaar 2 en 3) |
Vakken | Duits |
Opgevangen lessen | 15 lessen |
Tevredenheid leerlingen | Opgelopen van een 7,5 naar 8,4 |
De pilot liet zien dat Lesson.box niet alleen geschikt is voor standaard klassikale lessen, maar juist ook voor situaties waarin scholen snel moeten schakelen.
Omdat de sectie Duits werkte met eigen PowerPoints, boeken, leesteksten en opgavenbladen, moest Lesson.box goed aansluiten op bestaand lesmateriaal. Tijdens de pilot zijn daarom specifieke werkvormen voor leesvaardigheid en woordenschat toegevoegd.
Daardoor konden docenten hun eigen materiaal blijven gebruiken, terwijl leerlingen toch zelfstandig, interactief en adaptief aan de slag gingen.
“Ik vond het direct waardevol dat leerlingen uitleg krijgen en daar meteen adaptieve oefeningen bij kunnen maken.”
— Claudine Bruin, docent Duits
De resultaten
Voor invallers
Voor invallers werd de drempel om een les Duits op te vangen veel lager.
Zij hoefden geen vakexpert te zijn. Leerlingen openden de les, vulden de code in en gingen zelfstandig aan het werk. Via het live-dashboard kon de invaller zien wie actief bezig was en wie extra aandacht nodig had.
Daardoor veranderde de rol van de invaller: niet langer improviseren, maar gericht begeleiden.
Een opvanguur werd geen verloren uur, maar een les waarin leerlingen daadwerkelijk verder werkten aan Duits.
“Normaal geef ik de leerlingen huiswerk of zet ik een film op. Nu had ik het idee dat ze echt een nuttige les volgden.”
— Invallende docent Nederlands tijdens de pilot
Voor vakdocenten
Voor de vakdocenten bood Lesson.box vooral grip.
Zij konden vooraf bepalen met welke stof leerlingen aan de slag gingen. Tijdens of na de les konden zij zien hoe leerlingen hadden gewerkt, welke onderdelen goed gingen en waar nog moeite zat.
Dat gaf vertrouwen.
De vakdocent hoefde niet fysiek aanwezig te zijn om toch invloed te houden op de inhoud en kwaliteit van de les. Zeker bij structurele uitval is dat belangrijk. Leerlingen blijven dan niet wekenlang stilstaan, maar werken door binnen de lijn van het vak.
“Ik kon goed zien wie wel en wie niet zijn best deed. Dat vond ik fijn.”
— Katerina de Lange, docent Duits
Voor leerlingen
Ook leerlingen reageerden positief.
De waardering steeg gedurende de pilot van 7,5 naar 8,4. Leerlingen gaven aan dat ze rustiger konden werken, minder afhankelijk waren van het tempo van de klas en makkelijker vragen konden stellen.
Voor sommige leerlingen voelde Lesson.box veiliger dan een klassikale les. Ze konden fouten maken zonder dat de hele klas meekijkt. Ze konden uitleg opnieuw bekijken. En ze konden zelfstandig verder als ze de stof al begrepen.
Juist die combinatie van structuur en vrijheid maakte het verschil.
“Ik kan op mijn eigen niveau en tempo de les volgen, zonder afleiding.”
— Leerling, leerjaar 3
Wat de pilot opleverde
De pilot op het Laurens Lyceum liet drie dingen duidelijk zien.
Ten eerste: uitgevallen lessen hoeven geen ophokuren te zijn. Met de juiste digitale ondersteuning kan een invaller zonder vakexpertise toch een inhoudelijke les begeleiden.
Ten tweede: vakdocenten houden grip. Zij bepalen de inhoud, volgen de voortgang en kunnen de volgende les beter aansluiten op wat leerlingen hebben gedaan.
Ten derde: leerlingen kunnen zelfstandig en doelgericht werken, mits de les goed is opgebouwd en de begeleiding helder is.
Lesson.box werd daardoor geen losse noodoplossing, maar een praktisch instrument om onderwijstijd te behouden in een periode van structureel docententekort.
Conclusie
De pilot op het Laurens Lyceum laat zien dat lesuitval niet automatisch hoeft te leiden tot verloren onderwijstijd.
Met Lesson.box konden 15 uitgevallen lessen Duits alsnog vakinhoudelijk worden ingevuld. Invallers konden de lessen eenvoudig begeleiden, vakdocenten hielden zicht op de kwaliteit en leerlingen werkten zelfstandig verder aan hun leerdoelen.
Voor scholen die kampen met structurele lesuitval biedt Lesson.box daarmee een concreet alternatief voor ophokuren en lesuitval.
“We willen de kinderen naar het examen begeleiden. Dat is het belangrijkste.”
— Katerina de Lange, docent Duits
Elke uitgevallen les kan weer een waardevolle les worden.